Opvoeden bij autisme: 10x tips voor ouders

Door -
autisme
GettyImages
Kinderen met autisme ervaren de wereld heel anders dan andere kinderen: ze krijgen de prikkels die de buitenwereld op hen afvuurt, niet altijd verwerkt en zijn vaak ook sociaal minder vlot. Omdat autisme zoveel gezichten heeft, is het voor ouders niet altijd makkelijk om in te schatten wat hun kind met autisme precies nodig heeft. Daarom een paar tips op een rij.

1. Informeren, informeren, informeren

Leen Honings, vroegthuisbegeleidster bij Het Raster: “De eerste belangrijke stap voor ouders die te horen krijgen dat hun kind autisme heeft, is zich grondig informeren over de spectrumstoornis, op alle domeinen: Wat is autisme? Waar kan ik hulp krijgen? Hoe kan ik mijn kind het beste helpen? En vooral ook: wat betekent het gedrag dat ik zie?”

Dat laatste is enorm belangrijk: omdat autisme een ontwikkelingsstoornis is die ervoor zorgt dat de hersenen van kinderen met autisme prikkels minder goed verwerkt krijgen en de wereld nu eenmaal vol prikkels zit, is het voor ouders soms bijzonder moeilijk om te begrijpen wáárom een kind met autisme op een gegeven moment even helemaal tilt slaat. Het is bij zo’n voorval erg belangrijk om altijd in het achterhoofd te houden dat het moeilijke gedrag van je kind door iets veroorzaakt wordt: probeer uit te zoeken wat hem of haar op dat moment overprikkeld of verrast heeft, en probeer daar dan op in te spelen.

Misschien minder voor de hand liggend, maar zeker ook belangrijk: ga als ouder op zoek naar wat jouw rechten zijn en naar die van je kind. Hebben jullie bijvoorbeeld recht op zorgtoeslag of een verhoogde kinderbijslag? En voor welke vormen van hulp komen jullie nog allemaal in aanmerking?

2. Zoek hulp en aangepaste begeleiding

Ook goed om te weten voor ouders van een kind met autisme: je staat er niet alleen voor. Er zijn in ons land tal van initiatieven en diensten die ouders begeleiden in het begrijpen van hun kind en in het begrijpen van ‘het autisme’. Ook op school zijn er verschillende mogelijkheden om een kind met autisme aangepaste ondersteuning te geven.

Een erg belangrijke bron van hulp is thuisbegeleiding. Omdat geen enkel kind met autisme hetzelfde is (vergelijk het met zebra’s: de hoofdkenmerken zijn wel hetzelfde, maar toch lopen de strepen bij elk individu weer een beetje anders) is het van het grootste belang om als ouder inzicht te krijgen in hoe het autisme voor jouw kind precies werkt. Thuisbegeleiding is perfect om je daarbij te helpen: het is een langdurig traject van op maat gemaakte en erg persoonlijke hulp, waarbij de professionele begeleiders niet alleen aandacht hebben voor je kind en voor het autisme, maar ook voor alle bijbehorende moeilijkheden, én voor wat dat teweegbrengt bij het gezin.

3. Bied structuur aan en organiseer je activiteiten

Doordat kinderen met autisme alle prikkels uit de buitenwereld in hun hoofd moeilijk geordend krijgen, komt die hen vaak als erg overdonderend en chaotisch over. Om je kind te helpen om vat te krijgen op de wereld rondom hem, leg je zelf al best een erg duidelijke en vaste structuur aan je dag op. Door te werken met dagplanningen, menu’s, vaste routines en stappenplannen, weet het kind precies wat van hem verwacht wordt, en dat geeft hem of haar rust in het hoofd. Voorspelbaarheid geeft kinderen met autisme een veilig gevoel.

Door dat veilige en voorspelbare gevoel te creëren, geef je je kind bovendien de kans om zelf wél net flexibeler te gaan denken en doen. Omdat het zich geen zorgen meer hoeft te maken om de dingen die niet zijn verduidelijkt, kan het zich op een veel meer ontspannen manier gedragen. Wanneer een kind met autisme verstart en erg zelfbepalend reageert, dan wil dat meestal zeggen dat de context voor het kind niet duidelijk is. Gaan werken rond verheldering en rond ‘wat wordt er hier precies van mij verwacht’ is dan de boodschap.

4. Wees duidelijk: pas je taal aan

Kinderen met autisme hebben het erg moeilijk met het begrijpen van taal in een contextueel verband: ze nemen alles wat je zegt of schrijft erg letterlijk, kunnen op al te abstract geformuleerde informatie geen ‘betekenis’ plakken en ook figuurlijk taalgebruik of non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen of gebaren, begrijpen ze vaak moeilijk.

Wees daarom zo duidelijk mogelijk in je taalgebruik: zeg precies wat je bedoelt, en liefst zo letterlijk mogelijk. Dat laatste is vaak lastiger dan je denkt, omdat je het als ouder zelf wél gewoon bent dat je brein uit eerder vaag taalgebruik kan afleiden wat er precies bedoeld wordt. Vraag een kind met autisme bijvoorbeeld nooit dingen als ‘Wil je de deur eens opendoen?’ of ‘Bel me maar als er iets is’, want: ‘eens’, wanneer is dat? En hoe moet het kind het zinsdeel ‘als er iets is’ opvatten? Beide opdrachten zijn veel te dubbelzinnig voor een kind met autisme.

5. Corrigeer ‘fout’ gedrag niet alleen, maar leg uit wat je dan wél verwacht

Een tip die daar een beetje mee samenhangt, is: doet een kind met autisme iets wat niet mag, zeg dan ook niet gewoon dat hij of zij dat nooit meer mag doen, maar leg ook uit wat je dan wél van hem verwacht. Het brein van een kind met autisme werkt als een ‘sociale archiefkast’: komt het kind terecht in een voor hem verwarrende situatie, dan kan het zijn dat hij of zij absoluut onwenselijk gedrag zal vertonen, terwijl het helemaal niet zijn bedoeling is om ‘stout’ te zijn. Het kind weet gewoon niet hoe het zich wél moet gedragen.

Wanneer je als ouder zegt dat hij of zij dat ‘niet meer mag doen’ en hem geen alternatief geeft van hoe het wel moet, dan zal het kind de volgende keer het in zo’n situatie terechtkomt nog altijd even verward zijn en geheid opnieuw hetzelfde gedrag vertonen als de eerste keer. Leg uit wat voor jou wél wenselijk gedrag is, en je kind slaat het op in zijn ‘archiefkast’. De volgende keer dat het nog eens voorvalt, zal hij het scenario opdiepen uit zijn visueel erg sterke geheugen, en zich vast wel ‘volgens jouw verwachting’ gedragen.

6. Geef houvast door visuele ondersteuning

Doordat je kind zich de betekenis achter abstracte informatie niet goed kan inbeelden en ook abstracte denkprocessen niet goed kan volgen, is het erg handig als je hem daarbij een handje helpt door het hele gebeuren visueel voor te stellen: ondersteun je communicatie dan ook met tekeningen, foto’s en pictogrammen om alles zo bevattelijk mogelijk te maken.

7. Blijf vooral kalm

Vertoont je kind moeilijk gedrag dat voor jou absoluut niet door de beugel kan, probeer je dan als ouder niet in het moment te laten meeslepen. Geen sinecure als je kind een scène maakt in het midden van de winkel of de zoon- dochterlief van je beste vrienden plots in de arm bijt, maar toch zal je kind er meer baat bij hebben als je rustig blijft, hem op een gepaste en kalme manier laat weten dat dit gedrag niet oké is, en je daarbij voor jezelf liefst ook nog rustig de ruimte kan nemen om te overlopen wat er zonet gebeurd is. Wélke acties of handelingen die aan de uitbarsting voorafgingen hebben ervoor gezorgd dat je kind zo overstuur is geraakt? Kun je je hierin inleven? En kun je dingen bedenken die dit in de toekomst zouden kunnen voorkomen? Het autisme begrijpen is altijd een eerste, zo belangrijke stap.

Ook belangrijk tijdens een ‘meltdown’: probeer alles eventjes los te laten en er gewoon te zijn voor je kind. Je kind heeft immers het recht om zijn emoties te tonen, hoe verwarrend die voor jou ook mogen zijn. De manier waarop die emoties tot uiting komen, zijn dan weer een ander verhaal waar je later mee aan de slag kan gaan, maar het boos zijn zelf is helemaal oké.

8. Durf aanpassingen te doen

Nee, veranderingen zijn voor je kind met autisme nooit leuk, maar merk je dat een bepaalde aanpak niet werkt, of dat de indeling van je dag toch niet zo werkbaar is, twijfel dan ook niet om aanpassingen door te voeren die het leven voor jullie allebei wat makkelijker zouden maken. Als er iets veranderd wordt in de manier van opvoeden, in de regels of in de dagelijkse routine, probeer dat dan wel altijd eerst met je kind te overleggen. Laat hem of haar weten waar hij zich aan kan verwachten; ook dat zal je weer een hoop onbegrip en potentieel drama besparen.

9. Ga op zoek naar de talenten van je kind

Ja, autisme maakt het leven van jou en dat van je kind soms wat moeilijker, maar een kind met autisme heeft ook heel wat unieke gaven. Zo hebben ze vaak een erg fijn oog voor detail, beschikken ze over uitmuntende visueel-ruimtelijke vaardigheden, hebben ze een erg groot rechtvaardigheidsgevoel, zijn ze vaak erg perfectionistisch en hebben ze veel doorzettingsvermogen.

Doordat de wereld zo chaotisch is voor kinderen met autisme, ontwikkelen velen onder hen dan ook een erg diepgaande interesse in één welbepaalde discipline (bijvoorbeeld in antarctische dieren, treinen, sterrenkunde enz.) en weten ze daar werkelijk alles over. Door in te zoomen op wat je kind goed kan en wat hem of haar, net dankzij het autisme misschien, zo uniek maakt, plaats je je kind in zijn sterkte en help je hem of haar zich te ontwikkelen tot de volwassene die hij of zij kan zijn.

Net zoals bij iedereen, is ook bij kinderen met autisme een sterk en positief zelfbeeld immers het begin van alles. Een kind dat tevreden is met hoe hij is, is beter bestand tegen negatieve ervaringen en zal zich over het algemeen veel beter voelen én beter kunnen ontwikkelen.

10. Zorg voor jezelf

Een laatste tip voor ouders van kinderen met autisme: zorgen voor jezelf is zorgen voor je kind. Het leven met een kind met autisme kan soms erg verwarrend en uitputtend zijn. Genoeg ruimte maken voor jezelf is, meer nog dan voor andere jonge ouders misschien, hier de boodschap. Het is immers maar pas wanneer jezelf over genoeg veerkracht beschikt, dat je er ook optimaal zal kunnen zijn voor je kind.

Denk bijvoorbeeld maar aan de veiligheidsvoorschriften bij een noodtoestand in het vliegtuig: wanneer de zuurstofmaskers naar beneden komen moet je altijd eerst jezelf een masker opdoen, vooraleer je ook je kind optimaal kan verder helpen.

Met dank aan: Leen Honings, thuisbegeleidster van gezinnen met kinderen met autisme (tot +- 6 jaar) bij Het Raster.

Meer lezen over autisme bij kinderen:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief (onderaan de homepage) om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here