Opvoeden ná corona: “Bereid kinderen voor op een complexe wereld”

Door -
Opvoeden na corona
Getty Images.
Uit eten gaan op 'anderhalve meter', les volgen in groepjes van tien en enkel nog online aan groepssport kunnen doen; of het leven er post-corona nog ooit hélemaal hetzelfde zal uitzien als daarvoor, blijft afwachten. Welke sporen zal de crisis precies achterlaten? En wat betekent dat voor het leven van onze kinderen? We vroegen het aan kinderpsychiater Peter Adriaenssens en psychologe Nina Mouton.

Zal de wereld post-corona er anders uitzien dan daarvoor?

Peter Adriaenssens: “Hoewel we natuurlijk voorzichtig moeten zijn met al te voorspellende uitspraken over de toekomst, denk ik wel dat we het over één ding eens kunnen zijn: de wereld zal nog complexer en nog onvoorspelbaarder worden dan daarvoor.

Veel mama’s en papa’s die nu opvoeden zijn vaak zelf nog grootgebracht met het idee dat je alles kunt controleren en dat je, als je je inspant voor een goed diploma, je in een goede job belandt waar je voor de rest van je leven op kunt teren. Voor de kinderen van nu is dat waarschijnlijk veel minder het geval. Niet alleen zal de arbeidsmarkt veel flexibeler worden, ook is de kans groot dat ze in de toekomst vaker met ‘grote tegenslagen’ of ‘onvoorspelbare toestanden’ als corona of een lockdown geconfronteerd zullen worden.

Daardoor zullen onze kinderen waarschijnlijk veel minder dan de twintigers en dertigers van nu zomaar kunnen doen waar ze zin in hebben. Er komen terug grenzen aan hun bestaan. Bovendien zullen ze erg vlot moeten kunnen omgaan met verandering: op elk moment in hun leven kan er immers iets voorvallen waardoor ze compleet van richting moeten veranderen.”

Hoe maken we onze kinderen weerbaar voor al die ‘flexibiliteit’ en verandering?

Peter Adriaenssens: “Ten eerste zullen we onze kinderen moeten aanleren dat ze niet al hun pijlen moeten richten op één doel om zich daar dan met behulp van één levensbepalende strategie koste wat kost naartoe te werken. Rekenen op een volwassen leven waarin ze hun hele loopbaan lang in één functie kunnen blijven zitten, is voor de komende generatie immers ijdele hoop. Daardoor zal het pakketje aan skills en vaardigheden waarover ze moeten beschikken om ‘te overleven’ ook groter worden.

Terwijl het voor ons misschien nog volstond om héél erg goed te zijn in één discipline, zal de toekomst van onze kinderen – naast een goed diploma – ook afhangen van de flexibiliteit waarmee ze hun andere talenten kunnen inzetten:

  • ook hoe goed ze dingen kunnen uitleggen aan iemand anders;
  • hoe goed ze contact kunnen leggen;
  • hoe empathisch ze kunnen omgaan met anderen;
  • en hoe creatief ze oplossingen kunnen bedenken voor een probleem.

Dat alles zal mee bepalen hoe goed ze zich kunnen redden in zo’n dynamische wereld.”

Flexibel denken: één probleem, veel oplossingen

Vooral dat laatste wordt volgens de kinderpsychiater erg belangrijk. “De wereld zit steeds complexer in elkaar. De problemen waar mensen – en ook jongeren – nu voor komen te staan, laten zich meestal niet langer oplossen door één simpele oplossing of beslissing. Steeds vaker gaat het om complexe vraagstukken die om een erg persoonlijk beslissingsproces vragen.

Neem bijvoorbeeld de migratiecrisis: dat probleem is zo complex dat er niet één juiste oplossing voor bestaat. Waar opvoeden vandaag dan ook op neerkomt, is om kinderen aan te leren om hier zelf een standpunt over in te nemen en hen te leren hoe ze dat complexe beslissingsproces moeten bouwen op gefundeerde argumenten waar ze achter staan.”

ARGUMENTEREN AAN DE KEUKENTAFEL

Hoe moeten we onze kinderen dat aanleren? Door het te laten zien. Peter Adriaenssens: “Breng complexe onderwerpen en problemen mee naar de keukentafel. Laat je kind zien en horen hoe jij als ouder over bepaalde onderwerpen denkt en vooral hoe je tot dat standpunt bent gekomen. Laat zien welke argumenten jij in je beslissingsproces gebruikt hebt, en leer je kinderen waar ze waardevolle informatie kunnen terugvinden om hun eigen beslissingsproces op te baseren.”

ONDERWIJS ZONDER HERKAUWEN

Ook voor het onderwijs ziet de kinderpsychiater hier een belangrijke taak weggelegd: “Omdat de problemen van morgen niet langer opgelost kunnen worden door één vaste oplossing die je kinderen zomaar kan bijbrengen, focust het onderwijs best niet langer op ‘herkauwbare’ kennis.

  • Kinderen kant en klare informatie voorschotelen die ze vanbuiten kunnen leren en op het examen klakkeloos herhalen, volstaat echt niet meer.
  • Leer kinderen daarentegen zelf op zoek gaan naar informatie en leer hen kritisch nadenken: waar kunnen ze de juiste bronnen vinden om aan een degelijke argumentatie te komen?
  • Leg hen complexe problemen voor die ze enkel via een eigen beredeneren en argumenteren kunnen uitwerken.”

Leer kinderen dat ‘tegenslag’ bij het leven hoort

Nog een belangrijke skill waarover onze kinderen best beschikken: de kunst om om te gaan met tegenslagen.

Nina Mouton: “Terwijl wijzelf nog vooral zijn grootgebracht met het idee dat we alles kunnen bereiken als we maar hard genoeg ons best doen, zitten we nu al met een generatie die daar genadeloos hard tegenaan botst. Kijk maar naar het hoge aantal burn-outs, depressies en andere psychische moeilijkheden waar jonge mensen tegenaan lopen.

Want hoe goed je misschien ook je best doet en uit wat voor warm nest je ook komt: het leven valt nu eenmaal niet te controleren. Het kan dus best zijn dat je ondanks je harde werk of je studie op een paar tegenslagen stoot die maken dat je leven er helemaal niet uitziet zoals je had verwacht of – erger nog – zoals de maatschappij het van je verwacht.”

HOE PAKKEN WE DAT AAN?

Omdat het leven van onze kinderen misschien wel eens doorspekt zou kunnen zijn met nóg meer onverwachte omstandigheden dan dat van ons, leren we hen daar dan ook maar best al van jongs af aan mee omgaan.

  • “Erken dat je als mama en papa – hoe graag je dat misschien ook zou willen – je kind toch niet voor alle moeilijkheden uit het leven kan beschermen en probeer daar zelf ook niet te angstig tegenover te staan.
  • Maak hen duidelijk dat tegenslag het einde van de wereld niet is: dat leven nu eenmaal komt in vallen en opstaan, maar dat het ook oké is om het daar soms moeilijk mee te hebben.
  • Ga als gezin samen op zoek naar nieuwe manieren om met tegenslag om te gaan en leer van elkaar.
  • Leer je kinderen dat het leven komt in ‘ups en downs’ en dat slechte dagen er nu eenmaal zijn, door die ook zelf toe te laten. Stap 1 daar: stop met een ‘perfecte ouder’ te willen zijn. Leg mildheid aan de dag: niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving en je kinderen zelf.
  • Ondersteun je kinderen in het proces: Laat je kinderen zien dat ze niet alleen zijn en dat ze altijd kunnen rekenen op jou en ‘hun gezin’ om naar terug te keren als het even niet lukt.”

Het gezin als ‘hoeksteen’

Omdat het leven van de toekomst er nog onvoorspelbaarder en dynamischer zal uitzien dan ooit tevoren, wordt dat gezin volgens beide experten trouwens belangrijker dan ooit.

Peter Adriaenssens: “Omdat de wereld steeds complexer wordt en ons minder structuur biedt, hebben kinderen ook een soort van tegengewicht nodig om met al die vrijheid en dynamiek te kunnen omgaan. Dat tegengewicht zie ik vooral in het vangnet dat een gezin kan zijn. In een wereld waar alles ‘los’ komt te liggen en er weinig houvast is, wordt een kleine veilige bubbel met liefde, warmte en geborgenheid om naar terug te kunnen keren, voor kinderen belangrijker dan ooit.”

SAMEN ERDOOR

Daar lijkt ook Nina Mouton het mee eens: “Deze crisis kan gelden als een collectief trauma, maar we kunnen er wel een belangrijke les uit leren, namelijk: sámen komen we er wel door.”

Bovendien lieten onze kinderen ons volgens Nina ook vóór de corona-crisis al zien hoe belangrijk zo’n beperkte bubbel waarin ze kunnen rekenen op échte en hechte relaties voor hen geworden was: “Ik zie in mijn praktijk een generatie ouders die op zoek zijn naar een nieuwe vorm van ouderschap, omdat hun kinderen hen daartoe dwingen. Wat de kinderen van nu willen, is in verbinding staan met hun ouders.”

BANG VAN EMOTIES EN ONVOORSPELBAARHEID

“Terwijl wij in onze opvoeding meestal niet meteen geleerd hebben om goed om te gaan met onze eigen emoties en ernaar te luisteren, is dat iets waar onze eigen kinderen wel vooral naar op zoek lijken. Ze willen hechte relaties waarin wel veel ruimte is voor gevoel. Om dat te kunnen ontwikkelen, hebben ze ouders nodig die ook vanuit die plek kunnen verbinden en hen kunnen begeleiden in dat proces.

Daardoor dwingen onze kinderen ons eigenlijk om óók opnieuw op zoek te gaan naar onze eigen emoties: om er niet langer bang voor te zijn, maar ze stukje bij beetje weer toe te laten en opnieuw te leren luisteren naar onszelf en naar ons lichaam. Want alleen zo kunnen we verbinden met onze kinderen op een manier zoals zij daarnaar op zoek zijn.”

Verbindend ouderschap: hoe leren we weer luisteren naar ons gevoel?

Nina Mouton: “Omdat wij vanuit onze eigen opvoeding vaak niet geleerd hebben om ons bewust te zijn van onze emoties, is het voor ons vaak een heel proces om die weg opnieuw open te leggen.”

  • Word je bewust van je eigen patronen: “Merk op wat je kind nodig heeft en merk ook op hoe je eigen systeem in elkaar zit. Vaak hebben wij door de jaren heen geleerd om onze emoties in te bunkeren. De onvoorspelbare golven waarin emoties komen, maken ons bang. Je bewust worden van die angst en die ‘inbunkering’ is dus de eerste stap.
  • Reflecteer: Neem ruimte om je bewust te worden van je eigen processen en mechanismen. Leer herkennen welke gevoelens of gebeurtenissen jou triggeren om de deur op slot te doen of om ook net héél emotioneel te worden. Lokt een woede-aanval bij je kind bij jou bijvoorbeeld een heel ongemakkelijk gevoel uit, leer dat dan kennen, en probeer er eventueel bewust overheen te stappen.
  • Sta stil: Neem af en toe bewust ruimte om stil te staan bij jezelf en om weer ruimte maken om te synchroniseren. Dat kan op veel manieren: sommige mensen maken die ruimte door aan yoga te doen, voor anderen kan het joggen, meditatie of schilderen zijn. De boodschap is dus vooral om te vinden wat voor jou werkt. Bovendien kan ook dat best veranderen in de tijd: misschien was je vroeger een jogger en merk je, nu je wat ouder wordt, dat je dat moet veranderen.
  • Begin er gewoon aan!: “Ook al denk je dat het niets voor jou is, of is het in het begin een strijd: probeer het toch en probeer er voor jezelf een soort van discipline in te kweken. Rome is ook niet gebouwd op één dag tijd en oefening baart hier wel degelijk kunst.”

Meer lezen over opvoeden? Check dan zeker ook deze twee boeken: Peter Adriaenssens, Verbolgen Verbonden, Opgroeien in een complexe wereld (Lannoo, € 15,99) en Nina Mouton, Mild Ouderschap (Borgerhoff & Lamberigts, € 24,99). 

Meer lezen over opvoeden:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief (onderaan de homepage) om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here