https://api.mijnmagazines.be/packages/navigation/
Home Parentale burn-out: wat is het en hoe voorkom je het?

Parentale burn-out: wat is het en hoe voorkom je het?

Door -
Parentale burn-out
Getty Images.
Als jonge ouder komt er heel wat op je af: een kind opvoeden, weinig slapen en daarnaast meestal nog eens voltijds werken ook. Die druk kan soms zwaar doorwegen: maar liefst een op de 12 ouders in ons land zou met een parentale burn-out kampen. Dat blijkt uit nieuw Belgisch onderzoek. Maar wat is een parentale burn-out precies? En wat doe je eraan?

Weinig fut: nieuw ouderschap of parentale burn-out?

Een parentale burn-out is niet hetzelfde als een klassieke burn-out: het gaat om mensen die helemaal op zijn door de hoge dosis stress die bij ‘vader’ of ‘moeder’ zijn komt kijken. Uit onderzoek van de Universiteit UC Louvain en het consortium International Investigation of Parental Burnout blijkt dat maar liefst een op de twaalf ouders in ons land met dit type burn-out te maken krijgt. Daarmee prijkt België helemaal bovenaan het lijstje van de 42 landen die in het onderzoek bevraagd werden. Als je de druk bekijkt die er vandaag op de schouders van een jong ouderkoppel komt te liggen, hoeven die cijfers niet per se te verwonderen. Niet alleen wordt er anno 2021 sowieso al erg veel van jonge mensen verwacht (carrière, huisje, boompje, tuintje), ook qua opvoeden en het moeder- en vaderschap zelf ligt de lat vrij hoog

Maar wanneer spreken we nu écht van een parentale burn-out en wanneer zijn je vermoeidheidssymptomen en moodswings gewoon een normale reactie op wat er in die fase van je leven allemaal gebeurt? Een paar belangrijke dingen op een rij. 

Parentale burn-out: wat is het?

Een parentale burn-out komt in veel opzichten overeen met een klassieke burn-out. Het gaat in beide gevallen om een stemmingsstoornis, alleen is de oorzaak ervan natuurlijk iets anders. Doordat er tegenwoordig zoveel taken, en vooral ook zoveel psychologische druk op de schouders van ouders terechtkomt om alles perfect te doen, weegt het ouderschap vaak zwaar op hen door. Neem daarbij nog eens de vele nieuwe taken die ze als ouders plots moeten volbrengen, een verstoord slaapritme, hormonale veranderingen en een aanslepende onzekerheid over ‘of ze nu eigenlijk wel goed bezig zijn met die baby’, en het gevaar loert al meteen om de hoek.

VICIEUZE CIRKEL

De stress die door al die factoren samen gecreëerd wordt, kan ervoor zorgen dat ouders uitgeblust geraken. De kans dat dat gebeurt, is natuurlijk groter als er meer onverwachte problemen opduiken in die allereerste maanden (denk bijvoorbeeld aan een huilbaby) of wanneer ouders sowieso redelijk perfectionistisch ingesteld zijn en de lat daardoor voor zichzelf nog hoger leggen dan gemiddeld al het geval is. Op die manier kunnen ouders in een vicieuze cirkel terechtkomen: ze gaan de indruk krijgen dat ze hun nieuwe leven niet volledig onder controle hebben, dat ze gefaald hebben in het ouderschap. Ze gaan zich neerslachtig voelen en het ouderschap niet langer ervaren als iets leuks, maar als iets wat hen boven het hoofd groeit.

Dat alles kan natuurlijk ook een impact hebben op de band met je kind: de kans dat je onvoldoende energie hebt om nog oprecht graag met je kind bezig te zijn en er een empathisch afgestemde band mee te ontwikkelen wordt kleiner.

TE WEINIG RUSTMOMENTEN

Een parentale burn-out hakt vooral in op je energiereserves: je bent tijdelijk onder zoveel druk en stress komen te staan, dat je energieniveau stukje bij beetje helemaal keldert. Doordat er niet voldoende rustmomenten of adempauzes ingelast worden, kun je die energiereserves ook niet aanvullen met voldoende positieve energie of blije momenten, zodat je uiteindelijk zowel mentaal als fysiek in een compleet uitgeblust gevoel terechtkomt: je lichaam en je geest zijn letterlijk op.

Parentale burn-out: de symptomen?

  1. JE HEBT GEEN ENERGIE MEER

Het voornaamste kenmerk van een burn-out is het complete verlies van energie: je hebt het gevoel helemaal uitgeput te zijn en nergens nog energie voor te hebben. Hoe je dat vooral opmerkt? Letterlijk alles is te veel en je hebt nergens nog zin in. De meest banale en routineuze taken – zoals het huishouden doen of pampers verversen – lijken hemeltergende opgaves die je fysiek en mentaal uitputten. Soms kun je de taken nog wel volbrengen, maar gaat het compleet op automatische piloot: je voelt er niks bij en voert gewoon uit.

2. JE HEBT HET GEVOEL TE FALEN ALS OUDER

Doordat je energiereserves geleidelijk aan helemaal uitgeput geraken, gaan ook je mentale capaciteiten erop achteruit. Daardoor ga je taken letterlijk minder goed volbrengen, wat dan weer een impact heeft op je gemoedstoestand: je vindt jezelf als moeder (of vader) immers waarschijnlijk al niet goed genoeg omdat je de lat erg hoog legt. Doordat je de taken waarvan je eigenlijk zelf vindt dat je ze perfect moet doen, nu plots ook nog effectief wat minder goed kunt, ga je jezelf meestal echt als ‘onvoldoende’ of ‘een slechte ouder’ bekijken. Op die manier kom je natuurlijk in een pijnlijke vicieuze cirkel terecht.

TIP: keer de spiraal door een stop in te bouwen. Merk op dat je in een neerwaartse spiraal terecht bent gekomen en geef jezelf wat krediet om het nu even allemaal net iets minder goed te doen. Dat het allemaal wat minder gaat, ligt immers aan je uitgeputte energieniveau en niet aan je capaciteiten als mama of papa.

3. JE BENT VOORTDUREND MOE

Doordat stress je mentale energie onderuit haalt, zal ook je lichaam zelf op den duur uitgeput geraken. Lichaam en geest hangen nu eenmaal veel sterker aan elkaar vast dan we allemaal vermoeden. Naast het feit dat je nog maar in weinig dingen echt zin hebt, zul je er dus vaak ook de fut niet meer voor hebben.

Je hebt het gevoel altijd te kunnen slapen (maar slaapt ‘s nachts wel vaak slecht) en hebt steeds minder het gevoel dat korte rustmomenten je nog echt helpen: je energieniveau is op dit punt immers zo gedaald dat korte adempauzes onvoldoende zijn om het grote tekort meteen weer aan te vullen.

4. JE BENT EXTREEM EMOTIONEEL

Die vermoeidheid heeft natuurlijk ook een weerslag op je emoties: je bent enorm prikkelbaar en ligt vaker in de clinch met de mensen om je heen. Vaak weet je eigenlijk niet eens waarom. Je kunt nog maar weinig dingen verdragen, bent snel op je tenen getrapt – vooral wat de opvoeding en de zorg voor je kind zelf betreft (‘Hoezo, ik doe het niet goed? Noem je me nu een slechte moeder?’) dan – en kunt huilen om het minste.

5. JE VOELT JE NIET MEER ALS JEZELF

Nog een symptoom: je vroegere levenslustige zelf is van het toneel verdwenen. Was je vroeger iemand die van theater, Scandinavische thrillerreeksen, katten en keramiek hield, dan kunnen al die dingen je nu niet echt meer raken. Je voelt de persoon die je hiervoor was niet meer: je staat meer automatische piloot dan dat je een persoon bent met energie, enthousiasme en goesting in het leven.

Hoe je dit makkelijk kunt opmerken: je hebt ‘s ochtends geen zin om iets fijns uit je kast te trekken. Wat je ook alweer mooi vond voor je in deze burn-out terechtkwam? Geen enkel idee, maar een slobbertrui en een jogging zullen wel volstaan.

6. JE KUNT LAST KRIJGEN VAN FYSIEKE PIJNTJES

Net zoals alle stress en uitputting ervoor kunnen zorgen dat je lichaam enorm vermoeid geraakt, kan je burn-out er ook voor zorgen dat je psychosomatische klachten ontwikkelt: je gaat letterlijk last krijgen van fysieke kwaaltjes. En dat kan van alles zijn: van een sluimerende hoofdpijn, over verkrampte schouders, nek en spieren tot een slechte spijsvertering of zelfs tintelende vingers en migraineaanvallen.

Net zoals de oorzaak meestal niet puur fysiek is, is ook de oplossing voor je problemen dat niet: rust nemen en je weerbaarder maken tegen stress doen je hoogstwaarschijnlijk meer deugd.

7. JE KUNT GEEN BESLISSINGEN MEER NEMEN

Doordat je identiteitsgevoel en je zin in het leven stukje bij beetje zijn verdwenen, wordt het heel moeilijk om nog beslissingen te nemen. Hoe dieper je wegzakt in je burn-out, hoe groter ook je eigen onzekerheid: Doe ik het wel goed? Maak ik wel de juiste keuzes voor mijn kind? Zorg ik wel goed genoeg voor hem? Na verloop van tijd zakt ook je zelfvertrouwen naar een zodanig dieptepunt dat je zelf niet meer kunt beslissen of wat je doet nu al dan niet de juiste keuze is, en of het wel goed is voor je baby.

8. JE HAALT GEEN VOLDOENING MEER UIT HET OUDERSCHAP

Misschien een beetje een open deur, maar voor ouders die in een parentale burn-out terechtkomen, is de roze wolk ver te zoeken. Wat een van de mooiste periodes uit hun jonge leven had moeten worden, schenkt totaal geen blijdschap of voldoening meer. Integendeel: doordat ze zo hard aan zichzelf twijfelen en de indruk hebben dat de combinatie ‘zorg voor de baby’, ‘gezin’ en ‘werk’ hen zodanig boven het hoofd groeit, zouden ze liever gewoon alles een beetje aan de kant schuiven.

9. ZOWAT ALLES KAN JE GESTOLEN WORDEN

Wat ons doet aanbelanden bij het laatste punt: hoe belangrijk je je gezin, je kinderen of je job ook vindt, en hoe hard je je eigenlijk ook voor hen zou willen inzetten, wie écht wegzakt in een parentale burn-out zal op een punt belanden waarop ‘alles loslaten’ zowat de enige optie is. Ook al zou je zo graag je hele zelf geven om alles perfect te doen, omdat je energiereserves helemaal uitgeput zijn, is dat gewoon geen optie meer. Je kunt niet meer.

Wie dit lang laat aanslepen, zal waarschijnlijk bij wijze van defensiemechanisme zelfs apathie creëren. Omdat je toch de energie niet meer hebt om je in te zetten, is jezelf van alles loskoppelen soms de enige optie. Ook hier is inzien dat je het tij moet keren de eerste stap.

Parentale burn-out: slechts een hype?

Hoe het komt dat er pakweg een à twee decennia geleden van een parentale burn-out nog geen sprake was, en er nu plots zoveel jonge ouders aan blijken te lijden? Daarvoor zijn er natuurlijk twee opties:

  • Is het ouderschap in die tien tot twintig jaar tijd zo veranderd?
  • Of hebben we een fenomeen dat al langer bestaat gewoon eindelijk een naam gegeven?

Het antwoord hier is – zoals zo vaak: een beetje van de twee.

OUDERSCHAP IS ZWAARDER GEWORDEN

Het ouderschap is zeker de afgelopen jaren wel wat zwaarder geworden. Katrien De Graeve, hoofddocent aan het Departement voor Cultuur en Gender aan de UGent: “Terwijl ouder zijn vroeger nog eerder iets was wat je gewoon ‘was’ in plaats van iets dat je ‘deed’, is ouderschap nu heel hard geëvolueerd in de richting van een werkwoord: een soort ‘job’ waarbij je erg veel expertise en kunde aan de dag moet leggen vooraleer je als ouder aan het verwachte takenpakket voldoet. In het Engels spreekt men weleens van een verschil tussen ‘parenthood’, een soort van natuurlijk ouderschap, van een paar decennia geleden, en ‘parenting’, de veel actievere manier waarop ouders nu letterlijk actief aan hun taak moeten voldoen om in maatschappelijke termen als een ‘goede ouder’ bekeken te worden.”

EXPERT-GERICHTER ‘OUDEREN’

Daarnaast is ouderschap ook veel expert-gerichter geworden: terwijl ouders er vroeger bij wijze van spreken gewoon voor moesten zorgen dat hun kind eten kreeg, een dak boven het hoofd had en voldoende aandacht en liefde kreeg, wordt ‘opvoeden’ nu tot in de puntjes uitgelegd door tal van pedagogisch verantwoorde boeken. Als ouder vertrouwen op je eigen buikgevoel om je kind groot te brengen, volstaat in de ogen van de samenleving niet langer: je hoort je tegenwoordig te laten bijstaan door ‘de wetenschap’.”

Dat er info over opvoeden beschikbaar is, is op zich natuurlijk mooi. Dat er zoveel info bestaat is en dat er zo’n normatieve bijklank aan kwam te hangen, zorgt dan weer voor extra druk: “Op die manier krijgen jonge ouders immers het gevoel aan al die theorieën, adviezen en regels te moeten voldoen en dat kan natuurlijk niet.” 

GROTERE PRESTATIEDRUK OP VEEL VLAKKEN

Tot slot is ‘ouder zijn’ ook een veel groter deel gaan uitmaken van onze identiteit: het is nu veel belangrijker dan pakweg een aantal jaar geleden dat je naast een ‘carrièretijger’ ook een supergoede vader of moeder bent. Bovendien wordt er op alle vlakken in ons leven meer verwacht: denk aan een perfecte carrière, steeds langer en harder werken, steeds beter doen … Dat alles samen maakt dat de druk op onze schouders eigenlijk permanent wordt opgevoerd.

Parentale burn-out: hoe wapen je je ertegen?

Hoe we ons nu het best weren tegen al die stress en druk die bij jong ouderschap komt kijken? Hoewel je enige druk natuurlijk niet kunt vermijden (een baby krijgen en daarvoor zorgen zal je nu eenmaal veel tijd, wat stress en slaapgebrek kosten), zijn er toch een paar tips om voor jezelf wat druk van de ketel te halen:

  1. PINTEREST PERFECT BESTAAT NIET

Beseffen dat perfectie niet bestaat, zal je als ouder heel wat ademruimte geven. Hoe goed je het ook allemaal wilt doen: niet alles kan vlekkeloos verlopen en dat is ook helemaal niet erg. Wat je zeker niet mag doen: je spiegelen aan de pinterest perfect-beelden van andere ouders op Instagram of andere sociale media. Besef heel goed dat dit maar één zijde van het verhaal is: achter elke perfect gezinsplaatje schuilt evenzeer een ontplofte living, een aangebakken lasagne en twee uitgeputte ouders met een glas wijn in de zetel.

2. GA VOOR MILD OUDERSCHAP 

Wees je bewust van die sluimerende drang naar perfectie, en neem bewust genoegen met minder. Katrien Verhegge, administrateur-generaal Opgroeien:Daarmee wil ik niet zeggen dat je je bij de opvoeding van je kinderen helemaal niet meer mag laten begeleiden door bepaalde adviezen, en het allemaal maar wat op zijn beloop moet laten, maar wél dat je best wat meer marge mag laten voor foutjes, dat je niet alles zo strak in regeltjes hoeft te gieten, dat je best mag gaan voor ‘goed-genoeg-ouderschap’.”

Een tip om voor jezelf wat mildheid in te bouwen: stel een andere mama eens in jouw plaats. Vraag je bijvoorbeeld af of je een van je vriendinnen of de moeder van bevriend kindje ervoor zou afstraffen als ze de koekjes voor een bijeenkomst op school niet zelfgebakken had, maar wel had afgehaald bij de bakker? Is het antwoord nee, dan hoef je ook jezelf er niet voor op je kop te geven. Soms is gewoon goed, ook echt wel goed genoeg.

3. BEVESTIG JEZELF POSITIEF 

Heb je het moeilijk of voel je dat je weer in een patroon naar perfectie schiet, zet jezelf dan eens even op pauze en creëer wat ruimte voor jezelf. Zeg tegen jezelf dat je weet dat je het zo goed mogelijk probeert te doen en dat dat écht wel voldoende is. In plaats van je eigen innerlijke criticus veel ruimte te geven, herhaal regelmatig voor jezelf dat je een goede moeder (of vader) bent en probeer dat te funderen met voldoende argumenten.

4. WEES VERGEVINGSGEZIND (OOK VOOR ANDERE MAMA’S)

Dat veel ouders de lat voor zichzelf zo hoog leggen, heeft natuurlijk te maken met het maatschappelijk klimaat waarin we leven. Daarin is ‘een perfecte, pedagogisch verantwoorde ouder zijn’ zo belangrijk geworden, dat het heel moeilijk geworden is jezelf daar nog los van te denken. Om die druk voor onszelf wat te verlagen, is het belangrijk daarin zelf ons steentje bij te dragen. Katrien Verhegge, administrateur-generaal Opgroeien: “Net omdat een goede moeder zijn zo belangrijk geworden is voor ons, zullen we soms de neiging hebben erg streng te zijn voor de mama’s om ons heen. Houden die er een visie op na die afwijkt van de onze, dan vormt dat immers een bedreiging voor ons zelfbeeld.”

De truc is om ook hier mildheid in te bouwen: het is niet omdat iemand anders het anders aanpakt dan wijzelf, dat dat slecht ouderschap betekent. Ruimte geven voor een andere visie, zonder daarvoor afbreuk te moeten doen aan je eigen visie of je in het nauw gedreven te voelen is hier de boodschap. 

5. STRUCTUUR: VERDEEL DE TAKEN

Natuurlijk komt niet alles neer op veerkracht en een positieve mindset: bij het grootbrengen van een baby komen, hoe je het ook draait of keert, immers heel wat nieuwe taken en uitdagingen kijken. Om ervoor te zorgen dat die overweldigende hoeveelheid je niet overspoelt, is het belangrijk je dag goed te structureren. Houd het overzichtelijk en verdeel de taken goed onder jezelf én je partner. Vooral wat slaaptekort betreft is dat een belangrijke.

Geef je borstvoeding: dan betekent dat onvermijdelijk dat jij elke nacht je bed een aantal keer uit kunt. Maak dat onevenwicht bijvoorbeeld wel goed door je man in te schakelen voor wat meer huishoudelijke taken of pampers overdag.

6. AARZEL NIET OM HULP TE VRAGEN 

It takes a village to raise a child. En net dat principe zijn we vandaag helaas een beetje vergeten. Ouders hebben vandaag veel te veel de indruk dat ze alles alleen moeten kunnen, terwijl een baby grootbrengen een veel te zware opdracht is voor twee mensen alleen. Wees dan ook absoluut niet bang om hulp te vragen.

Zit je er eventjes door? Vraag dan gerust eens aan je eigen mama of aan je beste vriendin om een avondje op je kind te letten. Dat is echt geen schande en zo neem je bewust de tijd om je eigen batterijen weer op te laden. Niet alleen goed voor jou, maar ook voor je kind: die heeft immers veel meer aan een ‘frisse’ moeder of vader dan aan een uitgeblust exemplaar.

7. HERKEN DE SYMPTOMEN EN ZEG STOP! 

Tot slot, ook erg belangrijk om niet in een parentale burn-out terecht te komen: herken de symptomen als het je echt te veel dreigt te worden. Loop je hele dagen op de tippen van je tenen, ben je enorm prikkelbaar, voel je je permanent moe en uitgeblust en heb je ‘s ochtends nog maar weinig zin om uit je bed te komen: trek dan aan de alarmbel.

Vraag hulp en bouw voldoende pauzes in voor jezelf: je energiereserves zijn waarschijnlijk al wat gekelderd, om die terug op te bouwen is een dagje zonder baby echt niet meer voldoende. Ga voor structurele hulp en oplossingen. Ook hier is mildheid cruciaal: jezelf toestaan het even wat minder goed te doen en de lat mogelijk wat lager leggen, zullen je deugd doen.

Meer lezen over opvoeden en ouderschap:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief (onderaan de homepage) om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten