Waarom hebben veel peuters moeite met de letter ‘r’?

Leren praten doe je niet van de ene dag op de andere. Het kost tijd en oefening om mooie volzinnen uit te spreken. Een struikelblok aan het praatbeen van veel peuters is het correct uitspreken van de letter r. Hoe dat komt, proberen we hier te verduidelijken.

Leren praten is eerst leren brabbelen

Normaal gesproken verwerven kinderen taal vanzelf. Het taalvermogen blijkt aangeboren en het analyseren van taal gaat net zo automatisch als het analyseren en leren herkennen van beelden. De enige voorwaarde is dat je voldoende praat tegen je kind.

Een baby begint zijn spraakavontuur met het brabbelen van een reeks exotische klanken. Onderzoek heeft aangetoond dat alle kinderen over de hele wereld over een identieke brabbeltaal beschikken. Je kind experimenteert welke geluiden het allemaal kan voortbrengen en focust op het ritme. Pas in een volgende fase wordt aandachtiger geluisterd naar de klankenstroom waarmee het toegesproken wordt en concentreert het zich op het herhalen van de spraakklanken. Zo vormt zich de aanleg voor de moedertaal.

Sommige klanken zijn moeilijker dan andere

Spraakklanken worden niet in een vaste volgorde geleerd. Daarom is het ook niet te voorspellen wat de eerste woordjes van je kind zullen zijn. Toch zit er wel een systeem in. Je kan klanken in groepen onderbrengen volgens de manier waarop ze in de mond gevormd worden.

LEES OOK: 20 woorden die 2-jarigen moeten kennen

Plofklanken

Plofklanken zijn klanken waarbij de luchtstroom ergens in de mond kortstondig geblokkeerd wordt. Met een hoorbaar plofje wordt de blokkering vervolgens opgeheven. Voorbeelden zijn b, p, d, t en k. Plofklanken zijn meestal de eerste medeklinkers die je kind gebruikt. Al tijdens de brabbelfase komen ze voor en ook in eerste woordjes vind je ze vaak terug: dada, bah, papa.

Neus- en wrijfklanken

Na de plofklanken komen de neusklanken, waarbij de lucht via de neus naar buiten stroomt. Dit is het geval bij m, n en ng: mama, oma. Daarna zijn er verschillende mogelijkheden. Veel kinderen gaan door met de wrijfklanken, klanken waarbij er wrijving ontstaat tussen de tong en het gehemelte, zoals bij s, z en g. De r, l, j en w komen doorgaans wat later.

Behalve de klanken op zich, moet je kind ook leren hoe je klanken combineert. Niet alles is mogelijk. Als een bepaalde klank of combinatie nog niet in het klanksysteem van je kind voorkomt, zal het de woorden waarin deze klank voorkomt vermijden of aanpassen. Schaap wordt dan aap.

LEES OOK: Hoe leert je baby zijn eerste echte woordjes?

Die moeilijke r?

De r is technisch gezien een van de moeilijkere klanken. Er zijn twee manieren om een r uit te spreken:
– de huig-r wordt gemaakt in de keel,
– de rollende r met de tongpunt.

In het Nederlands maakt het geen verschil of een woord nu met een huig-r of een tongpunt-r uitgesproken wordt. In het Spaans daarentegen, heeft een zelfde woord soms een andere betekenis, afhankelijk van de uitspraak van de r. De r kan niet alleen op veel verschillende manieren worden uitgesproken, in sommige posities is de r lastiger dan in andere. Meestal slagen kinderen er eerst in om de rgoed te zeggen in groepjes van medeklinkers, zoals in brood, praten en drinken. In regen of rood lukt het dan nog niet.
In het algemeen wordt aangenomen dat een kind van vijf de meeste klanken goed uitspreekt. De r is daar een uitzondering op. Veel kinderen hebben er in de basisschool dan ook nog af en toe moeite mee. Vooral de r aan het einde van een onbeklemtoonde lettergreep, zoals in ‘luier’ en ‘wakker’ blijft lang moeilijk.

Alles op zijn tijd

Als je kind een bepaalde klank niet gebruikt, kunnen daar twee redenen voor zijn:
– het heeft nog niet ontdekt dat die klank in het Nederlands voorkomt: over de hele wereld zijn er meer dan 100 verschillende spraakklanken. Je kind moet gaandeweg zelf ontdekken welke klanken in zijn moedertaal gangbaar zijn;
– het kan de klank niet uitspreken omdat het er voorlopig niet in slaagt de stembanden, tong- en mondspieren zo te coördineren dat de beoogde klank eruit komt. Je kan het vergelijken met een volwassene die een Afrikaans woord met een klik erin probeert na te zeggen.

Blijven oefenen

Het beste advies dat we je kunnen geven, is geduld. Als je kind op 5-jarige leeftijd geen enkele r-klank produceert, dan is het raadzaam om daar eens met de huisarts over te praten. Hij kan je doorverwijzen naar de logopedist, die je kind aangepaste oefeningen kan geven. Zodat elke r binnen de kortste keren als een klaterend watervalletje van zijn tong rolt.

Lees zeker ook: